Gió phơn (gió Tây Nam khô nóng) pptx – Tài liệu text

Gió phơn (gió Tây Nam khô nóng) pptx

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (105.38 KB, 5 trang )

Bạn đang đọc: Gió phơn (gió Tây Nam khô nóng) pptx – Tài liệu text

1. Gió phơn (gió Tây Nam khô nóng)
BẠN BIẾT GÌ VỀ GIÓ TÂY KHÔ NÓNG (GIÓ PHƠN) Ở NƯỚC TA
– Nước ta có những khu vực có những kiểu thời tiết khác nhau theo từng
mùa, từng thời điểm. Khu vực Bắc Trung Bộ có kiểu thời tiết đặc trưng là
hiện tượng gió Tây khô nóng vào mùa hè (mà nhân dân ta thường quen gọi
là gió Lào). Trong phạm vi cả nước gió Tây khô nóng không chỉ tác động
đến riêng khu vực Bắc Trung Bộ mà còn xuất hiện ở Tây Bắc, đồng bằng
sông Hồng, Nam Trung Bộ nhưng mức độ rõ nét thì không nơi nào bằng nơi
đây.
– Khái quát về gió Phơn: Trong hoàn lưu khí quyển có một hệ thống gió
không thường xuyên đó là gió “Phơn”. Gió Phơn là gió khô nóng thổi từ trên
núi xuống. Gió Phơn được nghiên cứu đầu tiên ở ngọn núi Fohn (dãy núi
Anpơ). Tên Fohn được bắt nguồn từ Fvonius (nghĩa là gió Tây, nóng). Loại
gió này cũng xuất hiện ở một số nơi khác như Chinook thuộc dãy Rocky, ở
Zonda thuộc dãy Andes và ở phía Bắc dãy Trường Sơn ở Việt Nam.
Nguyên nhân của hiện tượng gió “Phơn”: Trên một dãy núi dài và cao có sự
chênh lệch về áp suất giữa hai sườn núi. Khi một khối khí ẩm đi qua phải
vượt qua sống núi. Không khí chuyển động đi lên theo gradient đoạn nhiệt
khô (10C/100m) sau đó do nhiệt độ giảm hơi nước đạt trạng thái bão hoà ẩm
(100%) gradient đoạn nhiệt ẩm (trung bình 0,60C /100m) không khí lạnh đi,
nhiệt độ hạ xuống dưới điểm sương, sự ngưng kết diễn ra, mây hình thành
và mưa rơi xuống bên sườn đón gió (mưa địa hình). Khi khối khí này vượt
qua sườn đón gió, độ ẩm tuyệt đối của không khí giảm đi và đi xuống sườn
khuất gió theo gradient đoạn nhiệt khô nhiệt độ không khí liên tục tăng, độ
ẩm tương đối của không khí giảm mạnh luồng không khí đi xuống trở nên
khô và nóng. Đó chính là gió Tây khô nóng (hay gió “Phơn”).
Hiện tượng gió Phơn có thể hiểu rõ hơn qua hình vẽ sau:
Ở nước ta hiện tượng gió Phơn (chính xác là hiện tượng gió Tây khô nóng)
xuất hiện nhiều nhất ở khu vực Bắc Trung Bộ. Sự xuất hiện của loại gió này
có ảnh hưởng rất lớn đến thời tiết và đời sống dân cư ở khu vực này.
– Đặc điểm về địa hình: Khu vực Bắc Trung Bộ bao gồm 6 tỉnh: Thanh

Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế.
Hướngnghiêng chung của địa hình khu vực là theo hướng Tây Bắc – Đông
Nam. Địa hình khu vực chia làm hai miền rõ rệt.
+ Miền núi: Nằm ở phía Tây. Đây là vùng núi thuộc dãy Trường Sơn Bắc
với nhiều khối núi cao chạy dọc theo biên giới Việt –Lào, nhiều đoạn núi ăn
sát ra biển chia đồng bằng thành nhiều ô nhỏ. Núi có sườn Tây thoải chạy
dài về phía Lào và dốc đứng ở phía Đông thuộc Việt Nam. Chính vì vậy dãy
Trường Sơn là nguyên nhân chủ yếu chắn gió Tây Nam từ vịnh Bengan thổi
đến gây ra hiện tượng gió Tây khô nóng ở khu vực này. Trên dãy núi cao lại
có nhiều thung lũng cắt ngang (như thung lũng Tương Dương) là những
“ống” dẫn những luồng gió Tây khô nóng thâm nhập sâu xuống đồng bằng.
+ Đồng bằng: Là dãy nhỏ hẹp chạy dọc ven biển. Phần lớn có diện tích nhỏ
và bị chia cắt bởi các dãy núi ăn sát ra biển. Đồng bằng nằm kề sát ngay
miền núi nên chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của gió Tây khô nóng thổi từ trên núi
xuống. Như vậy địa hình của khu vực Bắc Trung Bộ là nguyên nhân chủ yếu
gây ra hiện tượng gió Tây khô nóng của khu vực này.
– Hoàn lưu chung ở nước ta và trong khu vực Bắc Trung Bộ: Nước ta
nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới gió mùa của Nửa cầu Bắc.
Về mùa đông: Nước ta chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của gió mùa Đông Bắc gây
ra thời tiết có mùa đông lạnh ở Bắc vĩ tuyến 160B. Khi đến dãy Bạch Mã
(160B) gió mùa Đông Bắc không còn ảnh hưởng nữa. Như thế dãy Bạch Mã
là ranh giới tự nhiên phân chia khí hậu nước ta thành hai miền khác nhau.
Về mùa hè: Lục địa Á -Âu được hun nóng tạo nên một vùng áp thấp rộng
lớn có tâm tại sơn nguyên Iran đồng thời dãy áp thấp nội chí tuyến chuyển
động theo chuyển động biểu kiến của Mặt Trời sang nửa cầu Bắc và có một
nhánh tiến xa về phía chí tuyến trên các bán đảo Nam Châu Á tiếp giáp với
phần phía Đông của áp thấp Châu Á. Hệ thống khí áp này kết hợp với nhau
tạo thành một sức hút mãnh liệt đối với các luồng khí từ phía Đông Đại
Dương, phía Nam tạo nên một luồng khí xoáy thổi vào lục địa. Đó là gió
mùa mùa hạ. Ở Đông Nam Á gió mùa mùa hạ có hướng chung là Tây Nam

nên còn được gọi là gió mùa Tây Nam.
Gió mùa Tây Nam khống chế toàn bộ khu vực Đông Dương và cả phía Nam
Trung Quốc. Gió mùa Tây Nam được xuất phát từ hai luồng gió: một luồng
từ vịnh Bengan thổi tới ảnh hưởng chủ yếu vào những tháng đầu mùa hạ,
một luồng từ phía Nam Thái Bình Dương thổi lên thịnh hành vào các tháng
cuối mùa hạ.
– Hiện tượng gió Tây khô nóng ở Việt Nam: Vào mùa hè nước ta chịu tác
động mạnh của gió mùa Tây Nam được bắt nguồn từ khối khí xích đạo (Em)
và khối khí chí tuyến hình thành trong vịnh Bengan (TBg). Nhưng khối khí
gây ra hiện tượng gió Tây khô nóng ở nước ta là khối khí chí tuyến vịnh
Bengan. Khi hình thành khối khí TBg là khối khí nóng ẩm từ thấp lên cao,
nên có khả năng gây mưa lớn. Khối khí này khi thổi đến Việt Nam đã trải
qua một quãng đường dài hơn 1000 km qua một phần lục địa thuộc Mianma,
Thái Lan, Thượng Lào và gây mưa trong quá trình di chuyển. Đặc biệt khi
đến Thượng Lào gió đã bị chắn bởi dãy Trường Sơn Bắc. Dãy Trường Sơn
Bắc chạy gần như vuông góc với hướng gió, lại có sườn đón gió thoải nên
khối khí đã gây mưa hết bên sườn đón gió (sườn Tây) khi tràn vào nước ta
gió đã biến tính và trở nên cực kỳ khô và nóng. Đó chính là hiện tượng gió
Tây khô nóng ở nước ta. Có hai nguyên nhân thuận lợi cho sự xuất hiện gió
Tây khô nóng ở Việt Nam: Trước hết vào mùa hè ở Bắc Bộ nước ta hình
thành nên áp thấp Bắc Bộ khơi sâu tạo sức hút mạnh mẽ với áp cao phát gió
trong vịnh Bengan.
Thứ hai thời kỳ này ở lục địa Trung Quốc xuất hiện áp thấp lục địa Hoa
Nam (Nam Trung Quốc) tạo sức hút mạnh mẽ và làm cho gió Tây khô nóng
có ảnh hưởng rộng lớn.
Trước khi gió Tây khô nóng thổi, bầu trời thường trong xanh, gió yếu hay
lặng gió. Trên nền trời chỉ có một vài vệt mây li ti. Chân trời phía Tây
thường có mù khô màu vàng da cam, khí quyển rất trong có thể nhìn thấy
một thứ nóng làm cho da mặt hầm hập như trong cơn sốt nhẹ. Tiết trời rất
khô. Đó là bối cảnh báo trước sau một thời gian ngắn sẽ có gió Tây khô

nóng.
Đồng thời, nếu theo dõi diễn biến của các yếu tố khí tượng sẽ thấy như sau:
+ Gió đổi hướng, yếu dần, rồi quay ngược chiều kim đồng hồ, chứng tỏ có
vùng áp thấp đang ngự trị.
+ Khí áp liên tục giảm xuống, khi nào mức giảm lớn nhất thì gió Tây khô
nóng sẽ thổi mạnh nhất.
+ Tầm nhìn xa rất tốt.
– Thời gian xuất hiện và kết thúc: Theo quy luật, ở miền Trung bộ, mùa
gió Tây khô nóng thường bắt đầu từ hạ tuần tháng 4 đến trung tuần tháng 9,
trong đó gió Tây khô nóng thổi nhiều nhất vào tháng 6 và tháng 7, mỗi tháng
trung bình có 7-10 ngày, trong đó 2-4 ngày gió Tây khô nóng thổi mạnh.
Gió Tây khô nóng thường thổi thành từng đợt, đợt ngắn từ 2 đến 3 ngày, có
đợt từ 10 đến 15 ngày, có đợt kéo dài tới 20-21 ngày. Trong một ngày, gió
Tây khô nóng thường bắt đầu thổi từ 8-9 giờ sáng cho đến chiều tối, thổi
mạnh nhất từ khoảng gần giữa trưa đến xế chiều. Có khi gió Tây khô nóng
thổi liên tục suốt cả ngày đêm, có đợt kéo dài trong 10 ngày đêm liền. Khi
có gió Tây khô nóng thổi, nhiệt độ cao nhất trong ngày thường vượt quá
370C và độ ẩm nhất trong ngày thường giảm xuống dưới 50%. Các nhà khí
tượng nước ta đưa ra chỉ tiêu: Ngày có nhiệt độ >350C, độ ẩm <= 55% được
xem là ngày có gió khô nóng.
Nhìn chung: Gió Tây khô nóng làm cho nhiệt độ khu vực Bắc Trung Bộ
tăng mạnh trong những tháng mùa hè – những tháng mà gió Tây khô nóng
hoạt động mạnh mẽ nhất. Nhiệt độ tăng cao đột biến nhiều khi lên tới hơn
400C.
Gió Tây khô nóng làm cho lượng mưa trong khu vực giảm đáng kể. Đây là
nguyên nhân dẫn đến lượng mưa trong khu vực có hai cực đại và một cực
tiểu trùng với thời kỳ gió Tây khô nóng hoạt động và làm cho mùa mưa
trong khu vực chậm dần về thu – đông.
Khi gió Tây hoạt động còn làm cho độ ẩm tương đối của không khí giảm đi
rõ rệt gây ra thời tiết rất khô hạn. Đồng thời lượng bốc hơi tăng lên khiến

cho tình trạng thiếu nước diễn ra phổ biến.
Gió Tây khô nóng làm cho đời sống, sản xuất của nhân dân gặp nhiều khó
khăn nhất là đối với sản xuất nông nghiệp.
Biến động của gió Tây khô nóng là không đều trong khu vực cả về không
gian và thời gian do có nhiều yếu tố chi phối.
Hiện tượng gió Tây khô nóng ảnh hưởng mạnh đến thời tiết và đời sống
trong khu vực Bắc Trung Bộ. Vì vậy việc nghiên cứu loại gió này đang trở
thành vấn đề cần thiết.
Hoá, Nghệ An, TP Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. Hướngnghiêng chung của địa hình khu vực là theo hướng Tây Bắc – ĐôngNam. Địa hình khu vực chia làm hai miền rõ ràng. + Miền núi : Nằm ở phía Tây. Đây là vùng núi thuộc dãy Trường Sơn Bắcvới nhiều khối núi cao chạy dọc theo biên giới Việt – Lào, nhiều đoạn núi ănsát ra biển chia đồng bằng thành nhiều ô nhỏ. Núi có sườn Tây thoải chạydài về phía Lào và dốc đứng ở phía Đông thuộc Nước Ta. Chính thế cho nên dãyTrường Sơn là nguyên do đa phần chắn gió Tây Nam từ vịnh Bengan thổiđến gây ra hiện tượng kỳ lạ gió Tây khô nóng ở khu vực này. Trên dãy núi cao lạicó nhiều thung lũng cắt ngang ( như thung lũng Tương Dương ) là những “ ống ” dẫn những luồng gió Tây khô nóng xâm nhập sâu xuống đồng bằng. + Đồng bằng : Là dãy nhỏ hẹp chạy dọc ven biển. Phần lớn có diện tích quy hoạnh nhỏvà bị chia cắt bởi những dãy núi ăn sát ra biển. Đồng bằng nằm kề sát ngaymiền núi nên chịu ảnh hưởng tác động can đảm và mạnh mẽ của gió Tây khô nóng thổi từ trên núixuống. Như vậy địa hình của khu vực Bắc Trung Bộ là nguyên do chủ yếugây ra hiện tượng kỳ lạ gió Tây khô nóng của khu vực này. – Hoàn lưu chung ở nước ta và trong khu vực Bắc Trung Bộ : Nước tanằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới gió mùa gió mùa của Nửa cầu Bắc. Về mùa đông : Nước ta chịu ảnh hưởng tác động can đảm và mạnh mẽ của gió mùa Đông Bắc gâyra thời tiết có mùa đông lạnh ở Bắc vĩ tuyến 160B. Khi đến dãy Bạch Mã ( 160B ) gió mùa Đông Bắc không còn ảnh hưởng tác động nữa. Như thế dãy Bạch Mãlà ranh giới tự nhiên phân loại khí hậu nước ta thành hai miền khác nhau. Về mùa hè : Lục địa Á – Âu được hun nóng tạo nên một vùng áp thấp rộnglớn có tâm tại sơn nguyên Iran đồng thời dãy áp thấp nội chí tuyến chuyểnđộng theo hoạt động biểu kiến của Mặt Trời sang nửa cầu Bắc và có mộtnhánh tiến xa về phía chí tuyến trên những bán đảo Nam Châu Á tiếp giáp vớiphần phía Đông của áp thấp Châu Á Thái Bình Dương. Hệ thống khí áp này phối hợp với nhautạo thành một sức hút mãnh liệt so với những luồng khí từ phía Đông ĐạiDương, phía Nam tạo nên một luồng khí xoáy thổi vào lục địa. Đó là giómùa mùa hạ. Ở Khu vực Đông Nam Á gió mùa mùa hạ có hướng chung là Tây Namnên còn được gọi là gió mùa Tây Nam. Gió mùa Tây Nam khống chế hàng loạt khu vực Đông Dương và cả phía NamTrung Quốc. Gió mùa Tây Nam được xuất phát từ hai luồng gió : một luồngtừ vịnh Bengan thổi tới tác động ảnh hưởng đa phần vào những tháng đầu mùa hạ, một luồng từ phía Nam Thái Bình Dương thổi lên thông dụng vào những thángcuối mùa hạ. – Hiện tượng gió Tây khô nóng ở Nước Ta : Vào mùa hè nước ta chịu tácđộng mạnh của gió mùa Tây Nam được bắt nguồn từ khối khí xích đạo ( Em ) và khối khí chí tuyến hình thành trong vịnh Bengan ( TBg ). Nhưng khối khígây ra hiện tượng kỳ lạ gió Tây khô nóng ở nước ta là khối khí chí tuyến vịnhBengan. Khi hình thành khối khí TBg là khối khí nóng ẩm từ thấp lên cao, nên có năng lực gây mưa lớn. Khối khí này khi thổi đến Nước Ta đã trảiqua một quãng đường dài hơn 1000 km qua một phần lục địa thuộc Mianma, Đất nước xinh đẹp Thái Lan, Thượng Lào và gây mưa trong quy trình vận động và di chuyển. Đặc biệt khiđến Thượng Lào gió đã bị chắn bởi dãy Trường Sơn Bắc. Dãy Trường SơnBắc chạy gần như là vuông góc với hướng gió, lại có sườn đón gió thoải nênkhối khí đã gây mưa hết bên sườn đón gió ( sườn Tây ) khi tràn vào nước tagió đã biến tính và trở nên cực kỳ khô và nóng. Đó chính là hiện tượng kỳ lạ gióTây khô nóng ở nước ta. Có hai nguyên do thuận tiện cho sự Open gióTây khô nóng ở Nước Ta : Trước hết vào mùa hè ở Bắc Bộ nước ta hìnhthành nên áp thấp Bắc Bộ khơi sâu tạo sức hút can đảm và mạnh mẽ với áp cao phát giótrong vịnh Bengan. Thứ hai thời kỳ này ở lục địa Trung Quốc Open áp thấp lục địa HoaNam ( Nam Trung Quốc ) tạo sức hút can đảm và mạnh mẽ và làm cho gió Tây khô nóngcó ảnh hưởng tác động to lớn. Trước khi gió Tây khô nóng thổi, khung trời thường trong xanh, gió yếu haylặng gió. Trên nền trời chỉ có một vài vệt mây li ti. Chân trời phía Tâythường có mù khô màu vàng da cam, khí quyển rất trong hoàn toàn có thể nhìn thấymột thứ nóng làm cho da mặt hầm hập như trong cơn sốt nhẹ. Tiết trời rấtkhô. Đó là bối cảnh báo trước sau một thời hạn ngắn sẽ có gió Tây khônóng. Đồng thời, nếu theo dõi diễn biến của những yếu tố khí tượng sẽ thấy như sau : + Gió đổi hướng, yếu dần, rồi quay ngược chiều kim đồng hồ đeo tay, chứng tỏ cóvùng áp thấp đang ngự trị. + Khí áp liên tục giảm xuống, khi nào mức giảm lớn nhất thì gió Tây khônóng sẽ thổi mạnh nhất. + Tầm nhìn xa rất tốt. – Thời gian Open và kết thúc : Theo quy luật, ở miền Trung bộ, mùagió Tây khô nóng thường mở màn từ hạ tuần tháng 4 đến trung tuần tháng 9, trong đó gió Tây khô nóng thổi nhiều nhất vào tháng 6 và tháng 7, mỗi thángtrung bình có 7-10 ngày, trong đó 2-4 ngày gió Tây khô nóng thổi mạnh. Gió Tây khô nóng thường thổi thành từng đợt, đợt ngắn từ 2 đến 3 ngày, cóđợt từ 10 đến 15 ngày, có đợt lê dài tới 20-21 ngày. Trong một ngày, gióTây khô nóng thường mở màn thổi từ 8-9 giờ sáng cho đến chiều tối, thổimạnh nhất từ khoảng chừng gần giữa trưa đến xế chiều. Có khi gió Tây khô nóngthổi liên tục suốt cả ngày đêm, có đợt lê dài trong 10 ngày đêm liền. Khicó gió Tây khô nóng thổi, nhiệt độ cao nhất trong ngày thường vượt quá370C và nhiệt độ nhất trong ngày thường giảm xuống dưới 50 %. Các nhà khítượng nước ta đưa ra chỉ tiêu : Ngày có nhiệt độ > 350C, nhiệt độ < = 55 % đượcxem là ngày có gió khô nóng. Nhìn chung : Gió Tây khô nóng làm cho nhiệt độ khu vực Bắc Trung Bộtăng mạnh trong những tháng ngày hè - những tháng mà gió Tây khô nónghoạt động can đảm và mạnh mẽ nhất. Nhiệt độ tăng cao đột biến nhiều khi lên tới hơn400C. Gió Tây khô nóng làm cho lượng mưa trong khu vực giảm đáng kể. Đây lànguyên nhân dẫn đến lượng mưa trong khu vực có hai cực lớn và một cựctiểu trùng với thời kỳ gió Tây khô nóng hoạt động giải trí và làm cho mùa mưatrong khu vực chậm dần về thu - đông. Khi gió Tây hoạt động giải trí còn làm cho nhiệt độ tương đối của không khí giảm đirõ rệt gây ra thời tiết rất khô hạn. Đồng thời lượng bốc hơi tăng lên khiếncho thực trạng thiếu nước diễn ra thông dụng. Gió Tây khô nóng làm cho đời sống, sản xuất của nhân dân gặp nhiều khókhăn nhất là so với sản xuất nông nghiệp. Biến động của gió Tây khô nóng là không đều trong khu vực cả về khônggian và thời hạn do có nhiều yếu tố chi phối. Hiện tượng gió Tây khô nóng tác động ảnh hưởng mạnh đến thời tiết và đời sốngtrong khu vực Bắc Trung Bộ. Vì vậy việc nghiên cứu và điều tra loại gió này đang trởthành yếu tố thiết yếu .

Rate this post